Kiedy pierwszy raz zobaczyłam zdjęcia Spiagge Bianche, przetarłam oczy ze zdumienia. Turkusowa woda, biały piasek jak mąka i to wszystko… we Włoszech? A konkretnie w Toskanii, regionie kojarzonym raczej z malowniczymi wzgórzami i winnicami niż z karaibskimi krajobrazami? Coś tu nie grało. I rzeczywiście – za tą bajkową fasadą kryje się historia, która sprawia, że ta pozornie rajska plaża stała się jednym z najbardziej kontrowersyjnych miejsc wypoczynku we Włoszech.
Karaibska iluzja w sercu Toskanii
Spiagge Bianche, czyli po polsku „Białe Plaże”, to miejsce, które na pierwszy rzut oka wydaje się być żywcem przeniesione z folderów biur podróży zachwalających egzotyczne destynacje. Ciągnie się wzdłuż wybrzeża przez około 4 km w miejscowości Rosignano Solvay, niedaleko Livorno w Toskanii. I nie da się ukryć – robi piorunujące wrażenie.
Piasek jest tu tak biały i drobny, że aż trudno uwierzyć, że nie stąpamy po pudrze. Morze zaś przybiera odcienie od szmaragdowej zieleni po intensywny błękit, co w połączeniu z tą bielą tworzy widok, który dosłownie wciska w fotel. Nie ma się co dziwić, że miejsce to stało się prawdziwym hitem na Instagramie. Turyści z całych Włoch, a nawet z odległych zakątków Europy, ciągną tu jak pszczoły do miodu, by strzelić sobie fotkę na tle tej niecodziennej scenerii.
Sam tu byłem w zeszłym roku i muszę przyznać, że efekt wizualny jest po prostu oszałamiający. Człowiek czuje się, jakby teleportował się na jakąś zagubioną wyspę na Karaibach, a nie stał zaledwie kilkaset kilometrów od domu. Ta plaża to prawdziwy majstersztyk… natury? No właśnie – tutaj zaczyna się cały zgrzyt.
Ciemna strona raju – chemiczna prawda o białym piasku
Bo choć Spiagge Bianche wygląda jak dzieło natury, prawda jest znacznie mniej romantyczna. Ten bajkowy krajobraz to w rzeczywistości efekt uboczny działalności przemysłowej. I już słyszę te westchnienia rozczarowania. Tak, to prawda – ten nieskazitelnie biały piasek to tak naprawdę odpady przemysłowe.
Historia zaczyna się w 1912 roku, kiedy belgijska firma Solvay otworzyła w Rosignano fabrykę produkującą sodę kalcynowaną i wodorotlenek sodu. Przez dziesięciolecia zakład wypuszczał do Morza Śródziemnego swoje produkty uboczne – głównie węglan wapnia, ale także związki rtęci, kadmu, niklu i chromu. To właśnie te odpady, a dokładniej węglan wapnia, nadały plaży jej charakterystyczny biały kolor i turkusowy odcień wody.
Jak to możliwe, że coś takiego w ogóle się wydarzyło? Trzeba pamiętać, że kiedy fabryka rozpoczynała działalność, świadomość ekologiczna była praktycznie zerowa. Nikt specjalnie nie przejmował się tym, co wypuszcza się do morza. Liczyły się miejsca pracy i rozwój gospodarczy. Z czasem praktyki te zaczęły budzić coraz większe kontrowersje, ale… plaża zdążyła już stać się lokalną atrakcją turystyczną.
Co ciekawe, wielu mieszkańców Rosignano do dziś broni fabryki. „Bez Solvaya nie byłoby tu nic – ani miasteczka, ani miejsc pracy” – usłyszałem od starszego pana, z którym wdałem się w pogawędkę na lokalnym targu. I coś w tym jest – zakład nadal zatrudnia około 300 osób i stanowi ważny element lokalnej gospodarki.
Czy to bezpieczne? Naukowcy kontra instagramerzy
Pytanie, które nasuwa się samo: czy kąpiel w takim miejscu jest bezpieczna? I tutaj zaczyna się prawdziwa przepychanka informacyjna. Z jednej strony, firma Solvay twierdzi, że od lat 80. XX wieku znacznie zredukowała ilość zanieczyszczeń, a od 2007 roku wprowadzono jeszcze ostrzejsze normy zgodne z przepisami Unii Europejskiej. Oficjalne testy wody przeprowadzane przez agencje rządowe zwykle pokazują, że jakość wody mieści się w dopuszczalnych normach.
Z drugiej strony – organizacje ekologiczne biją na alarm. Greenpeace i Legambiente wielokrotnie wskazywały, że w osadach morskich w okolicy wciąż można znaleźć podwyższone ilości metali ciężkich. W 2020 roku lokalne gazety cytowały badania naukowców z Uniwersytetu w Pizie, którzy zalecali ostrożność, szczególnie jeśli chodzi o długotrwałe przebywanie na plaży.
Prawda, jak to zwykle bywa, leży gdzieś pośrodku. Jedno jest pewne – Spiagge Bianche to nie jest naturalna plaża i jej biały kolor to efekt wieloletniej działalności przemysłowej. Czy jest niebezpieczna? Raczej nie na tyle, by całkowicie jej unikać, ale może nie jest to miejsce, w którym chciałbyś spędzić całe swoje wakacje.
„E tam, przesadzają z tymi zagrożeniami” – usłyszałem od młodej dziewczyny robiącej selfie na tle turkusowej wody. „Przecież tu jest pełno ludzi, gdyby było tak źle, to by tego miejsca nie reklamowali”. No i tu jest pies pogrzebany – Spiagge Bianche to prawdziwa kopalnia złota dla lokalnej turystyki. Zdjęcia tej plaży można znaleźć w wielu oficjalnych materiałach promocyjnych regionu Toskanii.
Turystyczny fenomen z paradoksem w tle
Paradoks Spiagge Bianche polega na tym, że miejsce, które powstało w wyniku zanieczyszczenia środowiska, stało się perełką przyciągającą turystów właśnie ze względu na swoje niezwykłe walory krajobrazowe. To jak z tymi spektakularnymi zachodami słońca, które są piękniejsze przez zanieczyszczenie powietrza – trochę piękna wyrosłego na czymś niezbyt chwalebnym.
W sezonie letnim plaża pęka w szwach. Rodziny z dziećmi rozkładają koce, młodzi ludzie pstrykają niezliczone selfie, a sprzedawcy lodów i napojów robią złoty interes. Jeśli przybędziesz tu w weekend w lipcu czy sierpniu, możesz mieć problem, żeby znaleźć skrawek piasku dla siebie.
Co ciekawe, sama miejscowość Rosignano Solvay nie jest specjalnie atrakcyjna turystycznie. To typowe przemysłowe miasteczko, gdzie główną dominantą krajobrazu jest właśnie fabryka Solvay z jej charakterystycznymi kominami. Ale kto by się przejmował otoczeniem, skoro na zdjęciach widać tylko turkusową wodę i biały piasek?
Przyszłość Białych Plaż – ekologia czy ekonomia?
Co czeka Spiagge Bianche w przyszłości? To zależy od wielu czynników. Z jednej strony, rosnąca świadomość ekologiczna i coraz ostrzejsze normy środowiskowe mogą sprawić, że firma Solvay będzie musiała jeszcze bardziej ograniczyć swoje zrzuty do morza. To z kolei może sprawić, że z czasem plaża straci swój charakterystyczny kolor.
Z drugiej strony – lokalna społeczność ma spory dylemat. Biały piasek przyciąga turystów, a turyści zostawiają pieniądze. Gdyby plaża miała stać się znów „normalną” – brązową czy żółtą, jak większość plaż w Toskanii – czy turyści nadal by tu przyjeżdżali?
Jedno jest pewne – Spiagge Bianche to miejsce, którego historia pokazuje, jak skomplikowane mogą być relacje między człowiekiem, przemysłem, naturą i turystyką. To nie jest czarno-biała opowieść o złym przemyśle i dobrej naturze. To raczej historia o tym, jak nieoczekiwane mogą być konsekwencje naszych działań – czasem nawet te, które na pierwszy rzut oka wydają się pozytywne.
Wybierając się na Spiagge Bianche, warto mieć to wszystko z tyłu głowy. Zrobić te piękne zdjęcia, zanurzyć się w turkusowej wodzie, ale też pamiętać, że to miejsce to coś więcej niż tylko instagramowa atrakcja – to żywy symbol skomplikowanych relacji między człowiekiem a jego środowiskiem.
A jeśli już tam będziecie, to koniecznie spróbujcie lokalnych owoców morza w małej restauracji „Da Mario” niedaleko plaży. Ich fritto misto to prawdziwa poezja, a do tego widok na morze i fabrykę w oddali przypomina o tym, jak blisko siebie potrafią być różne oblicza Włoch – to industrialne i to turystyczne. Smacznego!