Bieszczady – kraina połonin, dzikiej przyrody i oszałamiających widoków. Miejsce, gdzie czas płynie inaczej, a każdy szlak opowiada własną historię. Nie bez powodu mówi się, że kto raz trafił w Bieszczady, ten wraca tam nieustannie. Przez lata przemierzałem tamtejsze ścieżki i za każdym razem odkrywałem coś nowego. Dziś chcę podzielić się z Wami moimi ulubionymi trasami – od tych łatwych, idealnych na pierwszą przygodę z bieszczadzkimi górami, po te bardziej wymagające, które nagrodzą Was widokami jak z pocztówki. Oto mój subiektywny przewodnik po pięciu najpiękniejszych szlakach, które koniecznie musicie przemierzyć!
Połonina Wetlińska – klasyk, który nigdy nie zawodzi
Nie mogę rozpocząć tego zestawienia od niczego innego jak od kultowej już Połoniny Wetlińskiej. To absolutna klasyka bieszczadzkich wędrówek i często pierwszy szlak, na który trafiają początkujący turyści. I nie ma w tym nic dziwnego – trasa jest stosunkowo łatwa, a widoki? Miodzio!
Najczęściej wybieranym wariantem jest wejście z Przełęczy Wyżniańskiej (tzw. „szlak z Brzegów Górnych”). To około 2 godziny marszu niezbyt stromą ścieżką. Alternatywnie możecie ruszyć z Wetliny, co zajmie nieco więcej czasu (około 2,5-3 godziny). Oba warianty są świetnie oznakowane, więc nawet jak jesteście zieloni w górskich wyprawach, nie ma opcji, żebyście się zgubili.
Wisienką na torcie tej trasy jest oczywiście kultowe schronisko „Chatka Puchatka” – najwyżej położone schronisko w Bieszczadach (1228 m n.p.m.). Zejście herbatą z sokiem malinowym i plackiem po całodniowej wędrówce to prawdziwy rytuał każdego bieszczadzkiego turysty. A widoki z połoniny? Rozległe panoramy, morze traw falujących na wietrze i te wschody słońca… Matko jedyna, warto wstać nawet o 4 rano, żeby to zobaczyć!
Praktyczne wskazówki:
• Czas przejścia: 4-5 godzin (pełna pętla)
• Trudność: łatwa/średnia
• Najlepszy okres: maj-październik (uwaga na tłumy w sezonie!)
• Szlak oznaczony kolorem: czerwonym
Tarnica i Szeroki Wierch – królowa Bieszczad czeka
Nie da się ukryć – Tarnica to taka bieszczadzka celebrytka. Najwyższy szczyt polskich Bieszczad (1346 m n.p.m.) przyciąga tłumy, i słusznie! Widoki są tak kapitalne, że warto zmierzyć się z tym szlakiem, nawet jeśli trzeba będzie przeciskać się między innymi turystami.
Najpopularniejsza trasa wiedzie z Wołosatego przez Przełęcz Goprowską. To około 2,5 godziny podejścia, ale uwierzcie – warto się namęczyć. Trasa nie należy do szczególnie trudnych technicznie, choć miejscami solidnie daje w kość, zwłaszcza przy podejściu na sam szczyt. Jeśli macie więcej czasu i siły, polecam rozszerzyć wycieczkę o sąsiedni Szeroki Wierch. Ta mniej oblężona góra oferuje równie piękne widoki, a często można tam złapać chwilę samotności – rzecz w Bieszczadach bezcenna!
Co ciekawe, na szczycie Tarnicy znajduje się granitowy obelisk upamiętniający wizytę Karola Wojtyły. Przyszły papież wędrował tędy kilkukrotnie, zanim został wybrany na Stolicę Piotrową. Jak widać, nawet święci nie mogli oprzeć się urokowi bieszczadzkich szlaków!
Praktyczne wskazówki:
• Czas przejścia: 5-7 godzin (z rozszerzeniem na Szeroki Wierch)
• Trudność: średnia
• Najlepszy okres: maj-październik
• Szlak oznaczony kolorem: niebieskim (z Wołosatego), żółtym (z Ustrzyk Górnych)
Wielka Rawka i Krzemieniec – trzy kraje na wyciągnięcie ręki
Jeśli lubicie kolekcjonować nietypowe doświadczenia, to ten szlak jest właśnie dla Was! Trasa prowadząca przez Wielką Rawkę (1304 m n.p.m.) na Krzemieniec (1335 m n.p.m.) to nie tylko przepiękne widoki, ale też możliwość stanięcia jedną nogą w trzech krajach jednocześnie! Na Krzemieńcu zbiegają się bowiem granice Polski, Ukrainy i Słowacji.
Najwygodniejszym punktem startowym jest Ustrzyki Górne, skąd żółtym szlakiem przez Małą Rawkę dotrzecie na Wielką Rawkę, a następnie na Krzemieniec. Cała trasa zajmuje około 6-7 godzin w obie strony, ale możecie też zrobić pętlę, schodząc do Przełęczy Wyżniańskiej, a stamtąd wracając do Ustrzyk.
Co urzeka na tym szlaku? Przede wszystkim dzikość i pustki. W porównaniu z oblężoną Tarnicą czy Połoniną Wetlińską, tutaj można naprawdę odetchnąć pełną piersią i poczuć ten legendarny „bieszczadzki zen”. Panorama ze szczytu obejmuje sporą część Bieszczad, a przy dobrej pogodzie widać nawet ukraińskie i słowackie pasma górskie. Bajka!
Małą niedogodnością może być brak schroniska czy punktu gastronomicznego na trasie, więc zabierzcie ze sobą solidny prowiant. Nic tak nie smakuje jak kanapka z widokiem na trzy kraje!
Praktyczne wskazówki:
• Czas przejścia: 6-8 godzin (pętla)
• Trudność: średnia/trudna
• Najlepszy okres: czerwiec-wrzesień
• Szlak oznaczony kolorem: żółtym, czerwonym (fragment)
Połonina Caryńska – mniej ludzi, więcej wrażeń
Jeśli szukacie złotego środka – szlaku, który oferuje spektakularne widoki, ale nie jest tak zatłoczony jak Wetlińska czy Tarnica – Połonina Caryńska będzie strzałem w dziesiątkę! Ta rozległa połonina ma to „coś”, co sprawia, że każdy wędrowiec czuje się tam jak u siebie.
Na Połoninę Caryńską można wejść z kilku stron. Najpopularniejsze podejście prowadzi z Brzegów Górnych (to samo miejsce, z którego można ruszać na Wetlińską). To dość łagodna trasa, choć na końcówce czekają Was strome podejścia, które potrafią dać w kość. Alternatywnie możecie ruszyć z Ustrzyk Górnych – ta droga jest trudniejsza, ale zdecydowanie mniej uczęszczana.
Co jest magicznego w Caryńskiej? Przede wszystkim rozległość. Kiedy już wydrapiesz się na grzbiet, czeka na Ciebie długi, łagodny spacer połoniną, w trakcie którego panoramy zmieniają się jak w kalejdoskopie. Wiosną połonina pokryta jest dywanem krokusów, a jesienią mieni się wszystkimi odcieniami czerwieni i złota. Na trasie spotkasz też stare krzyże i kamienie – pamiątki po dawnych mieszkańcach tych terenów, wysiedlonych podczas Akcji „Wisła”.
Osobiście najbardziej lubię Caryńską o zachodzie słońca, kiedy ostatnie promienie malują połoninę na złoto. To idealny moment, by przycupnąć gdzieś na trawie, wyciągnąć termos z herbatą i po prostu chłonąć ten widok. Czysty odlot!
Praktyczne wskazówki:
• Czas przejścia: 5-6 godzin (pełna pętla)
• Trudność: średnia
• Najlepszy okres: maj-październik
• Szlak oznaczony kolorem: żółtym, czerwonym (fragmenty)
Dolina Górnej Wołosatki – perełka dla miłośników dzikiej przyrody
Na koniec zostawiłem prawdziwą perełkę – trasę mniej znaną, ale absolutnie zachwycającą. Dolina Górnej Wołosatki to kwintesencja tego, co w Bieszczadach najpiękniejsze – dzika przyroda, spokój i poczucie odcięcia od cywilizacji.
Szlak rozpoczyna się w Wołosatem (tam, gdzie wiele osób parkuje przed wyprawą na Tarnicę) i wiedzie doliną potoku Wołosatka w kierunku granicy z Ukrainą. Trasa nie jest szczególnie trudna, ma niewielkie przewyższenia i jest idealna dla tych, którzy wolą spokojne wędrówki dolinami niż wspinaczki na szczyty.
Co najlepsze? Ta trasa rzadko kiedy jest zatłoczona. Większość turystów gna na Tarnicę, kompletnie ignorując tę perełkę. A szkoda, bo to właśnie tutaj można spotkać dzikie zwierzęta (jelenie, sarny, a czasem nawet wilki czy niedźwiedzie!), zachwycić się bogactwem roślinności i posłuchać szumu górskiego potoku. Dolina Wołosatki to także raj dla fotografów – malownicze zakola potoku, stare drzewa, tajemnicze polanki… Istny raj dla kogoś z aparatem!
Uwaga: ostatni fragment szlaku prowadzi w pobliżu granicy z Ukrainą, więc pamiętajcie o zabraniu dokumentów. Straż Graniczna czasem patroluje te tereny i może poprosić o wylegitymowanie się.
Praktyczne wskazówki:
• Czas przejścia: 3-4 godziny (w obie strony)
• Trudność: łatwa
• Najlepszy okres: kwiecień-październik (wiosną przepiękne widoki kwitnącej roślinności)
• Szlak oznaczony kolorem: niebieskim
Zamiast podsumowania – kilka słów od bieszczadzkiego włóczykija
Bieszczady to nie tylko góry – to stan umysłu. Nie bez powodu mówi się, że kto raz złapał „bieszczadzkiego bakcyla”, ten już nigdy się go nie pozbędzie. Sam łapię się na tym, że gdy tylko mam kilka dni wolnego, instynktownie sprawdzam pogodę w Bieszczadach i planuję kolejny wypad.
Niezależnie od tego, który z opisanych szlaków wybierzecie, pamiętajcie o najważniejszym – bieszczadzkie góry trzeba szanować. Zabierajcie śmieci ze sobą, nie schodźcie ze szlaków (zwłaszcza na połoninach, gdzie roślinność jest wyjątkowo delikatna) i szanujcie mieszkańców tych terenów – zarówno tych ludzkich, jak i zwierzęcych.
I jeszcze jedna rada na koniec – nie bójcie się deszczu! Bieszczady w deszczu mają swój niepowtarzalny urok. Mgły snujące się między połoninami, tajemnicze doliny spowite chmurami… To wszystko tworzy klimat, którego nie doświadczycie nigdzie indziej. Oczywiście, zawsze miejcie w plecaku coś przeciwdeszczowego i ciepłego – pogoda w górach zmienia się jak w kalejdoskopie!
Do zobaczenia na szlaku! A może już tam kiedyś na siebie wpadliśmy, tylko o tym nie wiemy? Bo jak mawiają bieszczadnicy: „W Bieszczadach nie ma obcych, są tylko przyjaciele, których jeszcze nie poznaliśmy”.